Stajyer çalıştırma zorunluluğu, belirli büyüklükteki işletmelerin, her yıl belirli sayıda stajyer çalıştırmalarını zorunlu kılan bir düzenlemedir. Bu düzenleme, gençlerin iş dünyasına adım atmalarını sağlamak ve aynı zamanda iş gücü piyasasında daha nitelikli bireylerin yetişmesini teşvik etmek amacıyla uygulanmaktadır. Türkiye’deki istihdam piyasasının önemli bir bileşeni haline gelen stajyerlik, öğrencilerin mezuniyet sonrası iş dünyasına hazırlanmalarını sağlamaktadır.
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 18. maddesi ile stajyer çalıştırma yükümlülüğü hüküm altına alınmıştır.
"On ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler, çalıştırdıkları personel sayısının yüzde beşinden az olmamak üzere mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumu öğrencilerine beceri eğitimi, mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumu öğrencilerine staj ve tamamlayıcı eğitim yaptırır. Öğrenci sayısının tespitinde kesirler tam sayıya tamamlanır. Bu işletmeler mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumu öğrencilerine staj yaptırabilir."
Bu kapsamda 10 ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde stajyer çalıştırma kanunen bir zorunluluktur.
Zorunluluk, belirli büyüklükteki işletmeler için geçerli olmakla birlikte, bu uygulama hem devlet hem de özel sektör işletmeleri kapsamaktadır.
Yine Mesleki Eğitim Kanunu'nun 18. madde hükmüne göre işletmedeki personel sayısının tespitinde Ocak ayı personel sayısı, sadece yaz döneminde çalışan işletmelerde ise Temmuz dönemi personel sayısı dikkate alınmaktadır.
Ocak ayında, yaz dönemi çalışan işletmeler için Temmuz ayında 10 ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler, çalıştırdıkları personel sayısının %5'inden az olmamak üzere stajyer çalıştırmakla yükümlü tutulmuştur.
Örneğin, A işyerinde çalışan sayısı 20 ise ilgili işyerinde en az 1 stajyerin çalıştırılması gerekmektedir.
Ek olarak öğrencilerin stajyer olarak değerlendirilebilmesi için sigortalarının okulları tarafından yapılması gerekmektedir. Diğer bir anlatımla gönüllü olarak staj yapmak isteyen öğrencilerin, sigortaları işverenler tarafından yapılacağından stajyer olarak değil, normal çalışan gibi değerlendirilmeleri gerekecektir.
Stajyer çalıştırma zorunluluğu, 4857 sayılı İş Kanunu ve bazı ilgili mevzuatlar çerçevesinde belirlenen kurallara dayanmaktadır.
Zorunluluk, belirli büyüklükteki işletmeler için geçerlidir ve genellikle şu kriterlere dayalı olarak belirlenir:
İşletmenin Çalışan Sayısı: Stajyer çalıştırma zorunluluğu, belirli bir çalışan sayısına sahip olan işletmeleri kapsamaktadır. Türkiye’deki düzenlemelere göre, 50 ve üzeri çalışanı olan işletmeler, her yıl belirli sayıda stajyer almayı yükümlüdür. Bu zorunluluk, genellikle her 50 çalışan için 1 stajyer alınmasını öngörmektedir. Ancak, sektör ve işletmenin faaliyet alanına göre bu sayı değişkenlik gösterebilir.
Kamu ve Özel Sektör: Hem kamu kurumları hem de özel sektör işletmeleri için stajyer çalıştırma zorunluluğu bulunmaktadır. Kamu sektöründe ise genellikle kamu üniversiteleri, devlet daireleri ve kamu kuruluşları stajyer alımını teşvik etmekte ve belirli bir kota ile bu alımları yapmaktadır.
Sektör Bazında Zorunluluk: Belirli sektörlerde faaliyet gösteren işletmeler, stajyer çalıştırma yükümlülüğüne sahiptir. Bu, özellikle eğitim ve öğretim alanında, teknoloji, mühendislik ve sağlık sektörlerinde daha yaygın şekilde uygulanmaktadır. Özellikle üniversite mezunu öğrenciler için stajyerlik, meslek hayatına atılmadan önce önemli bir deneyim kazanma fırsatıdır.
Eğitim Kurumlarıyla Yapılan İşbirlikleri: Özellikle yükseköğretim kurumlarıyla yapılan anlaşmalar doğrultusunda, üniversitelerin ilgili bölümleri öğrencilerine staj yapma imkânı sunmaktadır. Bu süreçte, işletmelerin hem devlet hem de üniversite ile olan işbirliği sonucu stajyer alımını yapmaları beklenmektedir.
Eğitim Birimi Kurulması Zorunluluğu
Aynı kanunun 18. maddesinde “10 ve daha fazla öğrenciye beceri eğitimi, staj ve tamamlayıcı eğitim yaptıracak işletmeler bu amaçla bir eğitim birimi kurar. Bu birimde, yapılan eğitim için alanında ustalık yeterliğine sahip ve iş pedagojisi eğitimi almış usta öğretici veya eğitici personel görevlendirilir.” İfadesi yer almaktadır.
Stajyere Ödenecek Ücret
Stajyer maaşları, "Gönüllü Staj Maaşı" ve "Zorunlu Staj Maaşı" olmak üzere iki ana kategoriye ayrılmaktadır. Gönüllü stajlar, öğrencilerin mesleki deneyim kazanmak adına bireysel girişimleriyle başvurduğu programları kapsarken, zorunlu stajlar eğitim kurumlarının mezuniyet şartı olarak sunduğu çalışmaları içermektedir.
Gönüllü stajyerler, kurumdaki diğer çalışanlarla benzer koşullarda çalıştıkları için maaşları, öğrencinin çalışma saatlerine göre asgari ücret üzerinden hesaplanmalıdır.
Üniversiteler, meslek liseleri, meslek yüksekokulları veya mesleki eğitim merkezlerinde öğrencilerin mezuniyet için staj yapmaları zorunludur. Zorunlu staj kapsamında çalışan öğrencilere belirli bir maaş ödenir.
3308 Sayılı Kanunun 25. maddesinde; “işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarında staj veya tamamlayıcı eğitim gören öğrencilere asgari ücretin net tutarının; yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde otuzundan, yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde on beşinden, aşağı ücret ödenemez.” maddesi yer almaktadır.
Daha önce mesleki ve teknik okulu mensubu olan öğrencilere, yani Yükseköğretim Kurulu (YÖK) listesinde yer alan bölümlerde okuyan öğrencilere ücret ödeme zorunluluğu bulunurken, liste ayrımı ortadan kaldırılmıştır. Dolayısıyla sigortalılığı okulu tarafından sağlanan tüm stajyerlere ücret ödenmesi gerekmektedir.
Devamsızlığı olan, hastalık izninde (raporlu) olan öğrencilerin bu günlere karşılık gelen ücretleri ödenmez. Dolayısı ile işveren bu günlerin ücretlerine tekabül eden ücret desteğinden faydalanamaz.
Aday çırak, çırak ve öğrencilere ödenecek ücretler her türlü vergiden müstesnadır.
Stajyer Öğrenci İçin Verilecek Devlet Katkısı
Stajyer öğrenci çalıştıran işletmeler, 20 ve üzerinde işçi çalıştırması durumunda stajyer öğrenciye ödediği maaşın 1/3’ünü, 20’nin altında işçi çalıştırması durumunda ise stajyer öğrenciye ödediği ücretin 2/3’unu İşsizlik Sigortasından devlet katkısı olarak almaktadırlar. Bu katkı saymanlıklar tarafından stajyer öğrencilerin okulları aracılığı ile işletmelere ödenmektedir. Bu işlemlerin takibi stajyer öğrencinin danışman öğretmeni tarafından takip edilmektedir.
Stajyer Öğrenci İçin Ödenecek Sigorta primi
İşletmelerde stajyer olarak çalışan kişilerin SGK primleri eğitim kurumlarınca yatırılmaktadır. Bu yönüyle işletmelerin herhangi bir sorumluluğu bulunmamaktadır.
Ancak iş kazası ve meslek hastalığında işletmelerin diğer çalışanlarında olduğu gibi sorumluluğu mevcuttur. Stajyer öğrencilerde işyerinin çalışma düzenine uymak, iş sağlığı ve güvenliği talimatlarına dikkat etmek zorundadır.
Stajın Emekliliğe Etkisi
Mesleki ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimi gören öğrenciler “iş kazası ve meslek hastalığı” sigortası kapsamında olup, stajyer veya öğrencilerin sigortalılık başlangıcı ya da emeklilik yaşının hesaplanmasına dikkate alınmayacaktır.
Stajyer Çalıştırma Zorunluluğuna Uymamanın Ceza ve Yaptırımları
Stajyer çalıştırma zorunluluğunu yerine getirmeyen işletmeler, çeşitli yaptırımlarla karşı karşıya kalabilirler. Bu yaptırımlar arasında idari para cezaları, uyarılar ve faaliyet izinlerinin kısıtlanması yer alabilir. İşletmelerin, kanunla belirlenen stajyer alım kotalarına uymamaları durumunda, iş müfettişleri tarafından denetim yapılabilir ve gerekli cezai işlemler uygulanabilir.
3308 sayılı Kanun kapsamında 10 ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler, Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüklerince her yıl Şubat ayı içerisinde İl Millî Eğitim Müdürlüklerine ve o ildeki Yüksek Öğretim Kurumlarına bildirilmektedir.
Ayrıca Sosyal Güvenlik Kurumu'nun diğer kamu kurumları ile imzalamış olduğu bilgi paylaşım protokolleri ile bu durumun tespiti kolaylıkla yapılabilmektedir. Bu protokoller aracılığıyla kaymakamlıklar, valilikler işletmelerin çalıştırdığı işçi sayısı bilgisine ulaşıp belli dönemlerde işletmelere tebligat gönderilmektedir.
Stajyer çalıştırma yükümlülüğüne aykırılık ise yine 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 24. maddesinde hüküm altına alınmıştır.
"On ve daha fazla personel çalıştıran ve Bakanlıkça işletmelerde mesleki eğitim kapsamına alınan, ancak, beceri eğitimi yaptırmayan işletmeler, beceri eğitimi yaptırması gereken her öğrenci için eğitim süresince her ay 18 yaşını bitirenlere ödenen asgari ücretin net tutarının 1/3'ü nispetinde, yirmi ve daha fazla personel çalıştırılması halinde 2/3'ü nispetinde Saymanlık hesabına para yatırmakla yükümlüdürler."
Bununla birlikte, işletmelerin bu yükümlülüğü yerine getirmeleri, hem yasal bir sorumluluk hem de sosyal sorumluluk açısından önemlidir. Gençlerin iş gücü piyasasına katılımını desteklemek ve bu süreçte işletmelerin sağlıklı bir iş gücü geliştirmelerini sağlamak için stajyer alımının teşvik edilmesi, gelecekteki ekonomik kalkınma için de büyük önem taşımaktadır.
Dolayısıyla işverenlerin yaptırımlar ile karşılaşmamaları adına stajyer çalıştırma yükümlülüklerini yerine getirmeleri önem arz etmektedir.
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’na ulaşmak için tıklayınız.